Ղազարոս Աղայան

17.03.2014թ.

Ղազարոս Աղայան Բանաստեղծություններ


Ծիծեռնակը բույն էր շինում,
Ե՛վ շինում էր , և՛ երգում,
Ամեն մի շյուղ կպցնելիս՝
Առաջվա բույնն էր հիշում:
Մեկ անգամ էր նա բույն շինել
Եվ շատ անգամ կարկատել,
Բայց այս անգամ վերադարդզին
Բույնն ավերակ էր գտել:
Այժմ նորից բույն էր շինում,
Ե՛վ շինում էր , և՛ երգում,
Ամեն մի շյուղ կպցնելիս՝
Առաջվա բույնն էր հիշում:
Նա հիշում էր անցած տարին
Իր սնուցած ձագերին,
Որոնց ճամփին հափշտակեց
Արյունարբու թշնամին:
Բայց նա կրկին բույն էր շինում,
Ե՛վ շինում էր , և՛ երգում,
Ամեն մի շյուղ կպցնելիս՝
Առաջվա բույնն էր հիշում

1603.2014թ.

Այսօր մեծ մանկավարժ ու գրող Ղազարոս Աղայանի ծննդյան օրն է...

Այսօր մեծ մանկավարժ ու գրող Ղազարոս Աղայանի ծննդյան օրն է...
Ղազարոս Ստեփանի Աղայանը ծնվել է ապրիլի 4–ին ժամանակակից Վրաստանում գտնվող Բոլնիս–Խաչեն հայաբնակ գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում՝  Շամշուլդա գյուղի քահանա Տեր-Պետրոսի մոտ։1853 թվականին Ղազարոսմ ընդունվել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, սակայն մեկ տարի անց ինքնակամ հեռացել այնտեղից՝ զբաղվելով ինքնակրթությամբ։Հարկ է նշել, որ տաղանդաշատ գրողը սկզբնական շրջանում հարկադրված է եղել աշխատել՝ որպես գրաշար (Մոսկվայում, Թիֆլիսում, Պետերբուրգում), ապա վերադարձել է Անդրկովկաս՝ պաշտոնավարելով՝ որպես Էջմիածնի տպարանի կառավարիչ, այնուհետև զբաղվել է «Արարատ» ամսագրի խմբագրությամբ:Իր կյանքի զգալի մի հատված նվիրել է մանկավարժությանն ու մանկավարժության հիմունքների մշակմանը: Աղայանը դասավանդել է Ալեքսանդրապոլի, Ախալցխայի, Շուշիի, Երևանի  դպրոցներում, եղել Վրաստանի և Իմերեթիայի հայկական դպրոցների թեմական տեսուչ։
Ղազարոսն աշխատել է նաև «Փորձ» հանդեսի խմբագրությունում, այնուհետև խմբագրել մասնակցություն ցուցաբերել «Աղբյուր» մանկական պատկերազարդ ամսագիրը։ 1895-ին ձերբակալվել է Հնչակյան կուսակցությանը պատկանելու մեղադրանքով, ինչի արդյունքում էր  է  Դոնի Ռոստով, ապա՝ Ղրիմ։ Աղայանը մինչ իր կյանքի վերջը եղել է ցարական ժանդարմերիայի խիստ հսկողության ներքո։Ղազարոս Աղայանը բացառիկ ներդրում ունի հայ ժողովրդին լուսավորելու և սերունդներին ճիշտդաստիարակելու անձնվեր գործին: Աղայանը՝ որպես մանկավարժության տեսաբան, մշակել է ինքնատիպ մանկավարժական համակարգ, որի գերակա նպատակն էր զարգացնել «ուժեղ, խելացի, առաքինի» քաղաքացիներ։ Կարևորագույն նորարարությունը կայանում էր նրանում, որ առաջնությունը տրվում էր հայոց լեզվի ուսուցմանը, բարոյական և գեղագիտական դաստիարակությանը, մանկավարժը կտրականապես դեմ էր իր օրոք մեծ տարածում ունեցող մարմնական պատիժներին: Նա առաջինն էր հայ իրականության մեջ, որ երկսեռ՝ աղջիկների և տղաների համատեղ ուսուցման հարցը բարձրացրեց։
Աչքի են ընկնում նրա «Ուսումն մայրենի լեզվի»՝ առաջինից չորրորդ տարիների համար նախատեսված դասագրքերը, որոնցից առաջինը շուրջ 40 տարի (1875-1916) եղել է ամենատարածված այբբենարանը հայկական դպրոցներում։Բազմաշնորհ արվեստագետի հեղինակած «Արություն և Մանվել»–ով (1867) հիմք  դրվեց ինքնակենսագրական վեպի ժանրին հայ նոր գրականության մեջ։ Նրա գրչին է պատկանում նաև  «Տորք Անգեղ» վեպը,  «Սրինգ հովվական» բանաստեղծությունների ժողովածուն, դասականների գործերի մի շարք հաջողված թարգմանություններ, այնուհանդերձ, նրա գործունեությունն առավել հատկանշական է հեքիաթների հրատարակմամբ, որոնցից «Անահիտ»–ը (1881) հայ հեքիաթագրության լավագույն նմուշներից է:Աղայանը մահացել է 1911 թ. հունիսի 20-ին, Թիֆլիսում։
Բավական չէ ազգասեր ու հայրենասեր լինելը, պետք է մի քիչ էլ լեզվասեր լինել, պետք է սիրել, պաշտել, գգվել հարազատ մոր հարազատ լեզուն. այս սերը միայն կբանա մեր առջև մեր լեզվի անհատնում ճոխությունը, նրա նրբությունը և քաղցրությունը։
Ղ. Աղայան 

Комментариев нет:

Отправить комментарий